Skip to content
अंतर्राष्ट्रीय संगठनों को दर्शाता वैश्विक मानचित्र और संयुक्त राष्ट्र सहित प्रमुख अंतरराष्ट्रीय संस्थाओं

अंतर्राष्ट्रीय संगठन (International Organizations)

अंतर्राष्ट्रीय संगठन (International Organizations) अंतर्राष्ट्रीय संगठन का परिचय अंतर्राष्ट्रीय संगठन आधुनिक अंतर्राष्ट्रीय राजनीति का महत्वपूर्ण हिस्सा हैं। युद्ध, अंतर्राष्ट्रीय व्यापार, जलवायु परिवर्तन, महामारी, आतंकवाद, मानवाधिकार और आर्थिक असमानता जैसी समस्याओं… Read More »अंतर्राष्ट्रीय संगठन (International Organizations)

सकारात्मक शांति और नकारात्मक शांति की अवधारणा

शांति की अवधारणा

शांति की अवधारणा (Peace): सकारात्मक शांति एवं नकारात्मक शांति शांति की अवधारणा (Concept of Peace) अंतरराष्ट्रीय संबंधों में शांति का अर्थ केवल युद्ध की अनुपस्थिति नहीं है। पारंपरिक दृष्टिकोण में… Read More »शांति की अवधारणा

संघर्ष (Conflict) की परिभाषा, प्रकार और प्रमुख सिद्धांतों को दर्शाता

संघर्ष (Conflict)

संघर्ष (Conflict) की परिभाषा, प्रकार एवं संघर्ष के सिद्धांत संघर्ष का परिचय (Introduction) संघर्ष (Conflict) अंतरराष्ट्रीय संबंधों की एक प्रमुख अवधारणा है। जब दो या दो से अधिक राज्यों, समूहों… Read More »संघर्ष (Conflict)

समुद्री शक्ति सिद्धांत में समुद्री मार्गों, नौसैनिक शक्ति और समुद्री नियंत्रण

समुद्री शक्ति सिद्धांत (Sea Power Theory)

समुद्री शक्ति सिद्धांत (Sea Power Theory) समुद्री शक्ति सिद्धांत (Sea Power Theory) का परिचय समुद्री शक्ति सिद्धांत (Sea Power Theory) भू-राजनीति (Geopolitics) का एक प्रमुख सिद्धांत है। यह बताता है… Read More »समुद्री शक्ति सिद्धांत (Sea Power Theory)

रिमलैंड सिद्धांत के अंतर्गत यूरेशिया के तटीय क्षेत्रों का भू-राजनीतिक

रिमलैंड सिद्धांत (Rimland Theory)

रिमलैंड सिद्धांत (Rimland Theory) रिमलैंड सिद्धांत (Rimland Theory) का परिचय एवं बौद्धिक पृष्ठभूमि भू-राजनीति (Geopolitics) अंतरराष्ट्रीय राजनीति का वह दृष्टिकोण है जिसमें भौगोलिक स्थिति, प्राकृतिक संसाधन, समुद्री मार्ग तथा सामरिक… Read More »रिमलैंड सिद्धांत (Rimland Theory)

हृदयस्थल सिद्धांत में मैकिंडर का यूरेशियाई हृदयस्थल और विश्व द्वीप

हृदयस्थल सिद्धांत (Heartland Theory)

हृदयस्थल सिद्धांत (Heartland Theory) हृदयस्थल सिद्धांत (Heartland Theory) का परिचय हृदयस्थल सिद्धांत (Heartland Theory) भूराजनीति (Geopolitics) का प्रमुख सिद्धांत है। इसका प्रतिपादन ब्रिटिश भूगोलवेत्ता सर हैलफोर्ड जॉन मैकिंडर (Halford John… Read More »हृदयस्थल सिद्धांत (Heartland Theory)

प्रतिरोध एवं परमाणु प्रतिरोध की अवधारणा और परमाणु रणनीति

प्रतिरोध एवं परमाणु प्रतिरोध Deterrence and Nuclear Deterrence

प्रतिरोध एवं परमाणु प्रतिरोध Deterrence and Nuclear Deterrence प्रतिरोध (Deterrence): अर्थ एवं अवधारणा प्रतिरोध अंतरराष्ट्रीय संबंधों की एक प्रमुख रणनीतिक अवधारणा है। इसका अर्थ है किसी विरोधी को संभावित नुकसान… Read More »प्रतिरोध एवं परमाणु प्रतिरोध Deterrence and Nuclear Deterrence

परमाणु अप्रसार व्यवस्था, NPT और अंतरराष्ट्रीय परमाणु नियंत्रण

परमाणु अप्रसार व्यवस्था (Nuclear Nonproliferation Regime)

परमाणु अप्रसार व्यवस्था (Nuclear Nonproliferation Regime) परमाणु अप्रसार व्यवस्था : अर्थ एवं अवधारणा परमाणु अप्रसार व्यवस्था (Nuclear Nonproliferation Regime) अंतरराष्ट्रीय संधियों, संस्थाओं, नियमों और मानदंडों का समूह है, जिसका उद्देश्य… Read More »परमाणु अप्रसार व्यवस्था (Nuclear Nonproliferation Regime)

परमाणु निशस्त्रीकरण को दर्शाती परमाणु हथियारों और वैश्विक शांति की अवधारणा पर आधारित छवि

परमाणु निशस्त्रीकरण (Nuclear Disarmament)

परमाणु निशस्त्रीकरण या निरस्त्रीकरण (Nuclear Disarmament) अर्थ एवं अवधारणा परमाणु निशस्त्रीकरण (Nuclear Disarmament) का अर्थ परमाणु हथियारों को समाप्त करना अथवा उन्हें क्रमबद्ध रूप से कम करते हुए परमाणु हथियारों… Read More »परमाणु निशस्त्रीकरण (Nuclear Disarmament)

शस्त्र प्रतिस्पर्धा को दर्शाती परमाणु हथियारों और सैन्य शक्ति की प्रतीकात्मक छवि

शस्त्र प्रतिस्पर्धा (Arms Race)

शस्त्र प्रतिस्पर्धा (Arms Race) अर्थ एवं अवधारणा शस्त्र प्रतिस्पर्धा (Arms Race) वह प्रक्रिया है जिसमें दो या अधिक राज्य एक-दूसरे की सैन्य क्षमताओं के जवाब में हथियारों, सैन्य तकनीक और… Read More »शस्त्र प्रतिस्पर्धा (Arms Race)

शस्त्र नियंत्रण और परमाणु हथियारों पर नियंत्रण को दर्शाता अंतरराष्ट्रीय सुरक्षा विषयक चित्र

शस्त्र नियंत्रण (Arms Control)

शस्त्र नियंत्रण (Arms Control) अवधारणा एवं अर्थ शस्त्र नियंत्रण (Arms Control) अंतर्राष्ट्रीय संबंधों की वह प्रक्रिया है जिसके अंतर्गत राज्य समझौतों, नियमों और सत्यापन व्यवस्थाओं के माध्यम से हथियारों की… Read More »शस्त्र नियंत्रण (Arms Control)

अंतरराष्ट्रीय संबंधों में निशस्त्रीकरण और हथियारों में कमी की अवधारणा को दर्शाता चित्र

निशस्त्रीकरण (Disarmament)

निरस्त्रीकरण या निशस्त्रीकरण (Disarmament) निशस्त्रीकरण का अर्थ एवं अवधारणा निशस्त्रीकरण (Disarmament) का अर्थ हथियारों और सैन्य क्षमताओं में कमी करना या उन्हें समाप्त करना है। इसका उद्देश्य हथियारों की दौड़… Read More »निशस्त्रीकरण (Disarmament)