संघर्ष (Conflict)
संघर्ष (Conflict) की परिभाषा, प्रकार एवं संघर्ष के सिद्धांत संघर्ष का परिचय (Introduction) संघर्ष (Conflict) अंतरराष्ट्रीय संबंधों की एक प्रमुख अवधारणा है। जब दो या दो से अधिक राज्यों, समूहों… Read More »संघर्ष (Conflict)
संघर्ष (Conflict) की परिभाषा, प्रकार एवं संघर्ष के सिद्धांत संघर्ष का परिचय (Introduction) संघर्ष (Conflict) अंतरराष्ट्रीय संबंधों की एक प्रमुख अवधारणा है। जब दो या दो से अधिक राज्यों, समूहों… Read More »संघर्ष (Conflict)
समुद्री शक्ति सिद्धांत (Sea Power Theory) समुद्री शक्ति सिद्धांत (Sea Power Theory) का परिचय समुद्री शक्ति सिद्धांत (Sea Power Theory) भू-राजनीति (Geopolitics) का एक प्रमुख सिद्धांत है। यह बताता है… Read More »समुद्री शक्ति सिद्धांत (Sea Power Theory)
रिमलैंड सिद्धांत (Rimland Theory) रिमलैंड सिद्धांत (Rimland Theory) का परिचय एवं बौद्धिक पृष्ठभूमि भू-राजनीति (Geopolitics) अंतरराष्ट्रीय राजनीति का वह दृष्टिकोण है जिसमें भौगोलिक स्थिति, प्राकृतिक संसाधन, समुद्री मार्ग तथा सामरिक… Read More »रिमलैंड सिद्धांत (Rimland Theory)
हृदयस्थल सिद्धांत (Heartland Theory) हृदयस्थल सिद्धांत (Heartland Theory) का परिचय हृदयस्थल सिद्धांत (Heartland Theory) भूराजनीति (Geopolitics) का प्रमुख सिद्धांत है। इसका प्रतिपादन ब्रिटिश भूगोलवेत्ता सर हैलफोर्ड जॉन मैकिंडर (Halford John… Read More »हृदयस्थल सिद्धांत (Heartland Theory)
प्रतिरोध एवं परमाणु प्रतिरोध Deterrence and Nuclear Deterrence प्रतिरोध (Deterrence): अर्थ एवं अवधारणा प्रतिरोध अंतरराष्ट्रीय संबंधों की एक प्रमुख रणनीतिक अवधारणा है। इसका अर्थ है किसी विरोधी को संभावित नुकसान… Read More »प्रतिरोध एवं परमाणु प्रतिरोध Deterrence and Nuclear Deterrence
परमाणु अप्रसार व्यवस्था (Nuclear Nonproliferation Regime) परमाणु अप्रसार व्यवस्था : अर्थ एवं अवधारणा परमाणु अप्रसार व्यवस्था (Nuclear Nonproliferation Regime) अंतरराष्ट्रीय संधियों, संस्थाओं, नियमों और मानदंडों का समूह है, जिसका उद्देश्य… Read More »परमाणु अप्रसार व्यवस्था (Nuclear Nonproliferation Regime)
परमाणु निशस्त्रीकरण या निरस्त्रीकरण (Nuclear Disarmament) अर्थ एवं अवधारणा परमाणु निशस्त्रीकरण (Nuclear Disarmament) का अर्थ परमाणु हथियारों को समाप्त करना अथवा उन्हें क्रमबद्ध रूप से कम करते हुए परमाणु हथियारों… Read More »परमाणु निशस्त्रीकरण (Nuclear Disarmament)
शस्त्र प्रतिस्पर्धा (Arms Race) अर्थ एवं अवधारणा शस्त्र प्रतिस्पर्धा (Arms Race) वह प्रक्रिया है जिसमें दो या अधिक राज्य एक-दूसरे की सैन्य क्षमताओं के जवाब में हथियारों, सैन्य तकनीक और… Read More »शस्त्र प्रतिस्पर्धा (Arms Race)
शस्त्र नियंत्रण (Arms Control) अवधारणा एवं अर्थ शस्त्र नियंत्रण (Arms Control) अंतर्राष्ट्रीय संबंधों की वह प्रक्रिया है जिसके अंतर्गत राज्य समझौतों, नियमों और सत्यापन व्यवस्थाओं के माध्यम से हथियारों की… Read More »शस्त्र नियंत्रण (Arms Control)
निरस्त्रीकरण या निशस्त्रीकरण (Disarmament) निशस्त्रीकरण का अर्थ एवं अवधारणा निशस्त्रीकरण (Disarmament) का अर्थ हथियारों और सैन्य क्षमताओं में कमी करना या उन्हें समाप्त करना है। इसका उद्देश्य हथियारों की दौड़… Read More »निशस्त्रीकरण (Disarmament)
वैश्वीकरण (Globalization) अवधारणा एवं अर्थ वैश्वीकरण (Globalization) वह प्रक्रिया है जिसके माध्यम से विभिन्न देशों की अर्थव्यवस्थाएँ, राजनीतिक व्यवस्थाएँ, समाज और संस्कृतियाँ व्यापार, पूँजी, तकनीक, संचार तथा विचारों के आदान-प्रदान… Read More »वैश्वीकरण (Globalization)
राष्ट्रीय हित की अवधारणा (Concept of National Interest) राष्ट्रीय हित का अर्थ एवं महत्त्व राष्ट्रीय हित का ऐतिहासिक विकास 1. प्राचीन काल: कौटिल्य और राज्य का हित कौटिल्य के अर्थशास्त्र… Read More »राष्ट्रीय हित की अवधारणा