शक्ति की अवधारणा
अंतर्राष्ट्रीय संबंधों में शक्ति की अवधारणा (Concept of Power) शक्ति का अर्थ एवं अंतरराष्ट्रीय संबंधों में महत्त्व शक्ति (Power) अंतर्राष्ट्रीय संबंधों की प्रमुख अवधारणा है। इसका अर्थ किसी राज्य की… Read More »शक्ति की अवधारणा
अंतर्राष्ट्रीय संबंधों में शक्ति की अवधारणा (Concept of Power) शक्ति का अर्थ एवं अंतरराष्ट्रीय संबंधों में महत्त्व शक्ति (Power) अंतर्राष्ट्रीय संबंधों की प्रमुख अवधारणा है। इसका अर्थ किसी राज्य की… Read More »शक्ति की अवधारणा
अंतर्राष्ट्रीय संबंधों (International Relations) में राज्य की अवधारणा (Concept of State) राज्य का अर्थ एवं अवधारणा राज्य (State) आधुनिक राजनीतिक व्यवस्था की प्रमुख इकाई है। यह एक ऐसा राजनीतिक संगठन… Read More »राज्य की अवधारणा
अंतर्राष्ट्रीय संबंधों में पर्यावरणवाद (Environmentalism) पर्यावरणवाद का अर्थ एवं अवधारणा पर्यावरणवाद एक राजनीतिक विचार एवं आंदोलन है, जो प्राकृतिक पर्यावरण के संरक्षण, प्रदूषण नियंत्रण, जैव विविधता की रक्षा तथा प्राकृतिक… Read More »पर्यावरणवाद (Environmentalism)
नारीवाद (Feminism): अंतर्राष्ट्रीय संबंधों में नारीवाद का दृष्टिकोण नारीवाद का अर्थ एवं अवधारणा नारीवाद (Feminism) एक व्यापक राजनीतिक एवं बौद्धिक दृष्टिकोण है, जो लैंगिक असमानता (Gender Inequality), पितृसत्ता (Patriarchy) तथा… Read More »अंतर्राष्ट्रीय संबंधों में नारीवाद
विश्व-व्यवस्था सिद्धांत (World-Systems Theory) परिचय एवं अर्थ विश्व-व्यवस्था सिद्धांत (World-Systems Theory) अंतरराष्ट्रीय संबंधों और वैश्विक राजनीतिक अर्थव्यवस्था का एक महत्त्वपूर्ण दृष्टिकोण है। इसके प्रमुख प्रतिपादक इमैनुएल वालरस्टीन (Immanuel Wallerstein) थे।… Read More »विश्व-व्यवस्था सिद्धांत (World-Systems Theory)
क्रिटिकल थ्योरी (Critical Theory) परिचय क्रिटिकल थ्योरी (Critical Theory) अंतरराष्ट्रीय संबंधों का ऐसा दृष्टिकोण है, जो वर्तमान विश्व व्यवस्था की ऐतिहासिक उत्पत्ति, सत्ता-संबंधों, आर्थिक असमानताओं और परिवर्तन की संभावनाओं का… Read More »क्रिटिकल थ्योरी (Critical Theory)
सामाजिक संरचना या निर्माणवाद (Social Constructivism) परिचय एवं अर्थ सामाजिक संरचनावाद या निर्माणवाद (Social Constructivism) अंतरराष्ट्रीय संबंधों का एक प्रमुख सिद्धांत है। यह बताता है कि अंतरराष्ट्रीय राजनीति केवल सैन्य… Read More »सामाजिक संरचनावाद (Social Constructivism)
उदारवाद और नव-उदारवाद (Liberalism and Neoliberalism) उदारवाद: अर्थ एवं प्रमुख मान्यताएँ उदारवाद (Liberalism) अंतरराष्ट्रीय संबंधों का एक प्रमुख सिद्धांत है। यह मानता है कि अंतरराष्ट्रीय राजनीति केवल शक्ति-संघर्ष, सैन्य प्रतिस्पर्धा… Read More »उदारवाद और नव-उदारवाद (Liberalism and Neoliberalism)
यथार्थवाद और नव-यथार्थवाद (Realism and Neo-Realism) यथार्थवाद का अर्थ एवं परिचय यथार्थवाद (Realism) अंतरराष्ट्रीय संबंधों का एक प्रमुख सिद्धांत है। यह अंतरराष्ट्रीय राजनीति को शक्ति, राष्ट्रीय हित, सुरक्षा और राज्यों… Read More »यथार्थवाद और नव-यथार्थवाद (Realism and Neo-Realism)
प्रतियोगी परीक्षाओं (UPPSC, UP TGT/PGT, UGC NET, Assistant Professor) में राजनीति विज्ञान और नागरिक शास्त्र (Civics) से संबंधित प्रश्न बहुतायत में पूछे जाते हैं। GSMantra.in के इस विशेष ऑनलाइन टेस्ट… Read More »नागरिक शास्त्र: अर्थ, परिभाषा और प्रकृति – Free MCQ Test
अंतरराष्ट्रीय संबंध सिद्धांत की महान बहसें (Great Debate in International Relations Theory)। परिचय एवं अर्थ अंतरराष्ट्रीय संबंध (International Relations—IR) की महान बहसें (Great Debates) उन प्रमुख सैद्धांतिक और पद्धतिगत विवादों… Read More »अंतरराष्ट्रीय संबंध सिद्धांत की महान बहसें
नौकरशाही, सिविल सेवक–मंत्री संबंध एवं प्रतिबद्ध नौकरशाही नौकरशाही का अर्थ एवं अवधारणा (Bureaucracy) नौकरशाही आधुनिक प्रशासन की वह व्यवस्था है जिसमें सरकारी कार्यों का संचालन निर्धारित नियमों, पदसोपान, कार्य-विभाजन और… Read More »नौकरशाही, सिविल–सेवक और मंत्री संबंध एवं प्रतिबद्ध नौकरशाही